گروه علوم تجربی شهرستان بوئین زهرا

اسیدها موادی هستند كه در تركیب با آب یون هیدروژن (⁺H) آزاد می كنند. بازها موادی هستند كه در تركیب با آب یون هیدروكسید (^-OH) آزاد می كنند (آزاد شدن یون دراین گونه واكنش ها تفكیك نامیده می‌شود). یون هیدروكسید آزاد با یون هیدروژن مولكول آب تولید می كند:  H⁺ + OH^- = H₂O

در این حالت بازها  تراكم  یون هیدروژن را در محلول كاهش می دهند. محلولی كه غنی از یون‌های هیدروژن است را اسیدی و محلولی كه مقدار كمی یون هیدروژن دارد را بازی می نامند. بعضی از اسیدها بصورت جزئی تفكیك می‌شوند و به آنها اسید ضعیف می گویند. بعضی دیگر تفكیك كامل دارند و اسید قوی نامیده می‌شوند. بازها هم به همین ترتیب می‌توانند ضعیف یا قوی باشند.

اسیدها و بازهای رقیق كه كمتر اشباع هستند فعالیت كمتری در واكنش ها دارند. میزان اسیدی و بازی بودن مواد بوسیله‌ی واحدهای  PH اندازه گیری می‌شود. شاخص مورد استفاده محدوده‌ای بین 0 تا 14 دارد. موادی كه PH پائین‌تر از 7 دارند اسید‌، آنهایی كه  PH مساوی 7 دارند خنثی و آنهایی كه PH بالاتر از 7 دارند را باز می‌نامند. موادی كه PH خیلی پایین دارند اسید قوی و آنهایی كه PH خیلی بالا دارند باز قوی هستند. اسیدها و بازهای غلیظ بسیار خورنده و خطرناك هستند.

 اندازه‌گیری PH:

موادی وجود دارد كه قابلیت تغییر رنگ دربرخورد با محیط‌های اسیدی و بازی دارند. این مواد اصطلاحا «PH indicator» ، یا معرف PH  نامیده می شوند. برای مثال «فنول فتالئین» و «بروموتیمول بلو» استفاده می‌شود. معمولا برای اندازه‌گیری PH از كاغذهای مخصوص آغشته به معرف استفاده می كنند. این كاغذ‌ها وقتی كه در محلول‌های اسیدی یا بازی فرو برده می‌شوند، بلافاصله دچار تغییر رنگ می‌شوند. در این مورد كاغذ لیتموس (یا تورنسل) برای همه شناخته شده است. امروزه اندازه‌گیری PH بوسیله‌ی ابزارهای الكترونیكی مثل‌ «PH متر» امكان‌پذیر شده است.

لیتموس ماده‌ای است كه از گلسنگ‌های خاصی بدست می‌آید.لیتموس قابلیت این را دارد كه در مقابل مواد اسیدی به رنگ قرمز و در مقابل مواد بازی به رنگ آبی در آید. در بسته‌بندی كاغذ لیتموس یك مقیاس رنگی وجود دارد كه رنگ كاغذ در PH مورد نظر را نشان می‌دهد.

استفاده از كاغذ لیتموس:

استفاده از كاغذ لیتموس بسیار ساده است. ابتدا گوشه‌ی انتها‌ی كاغذ را در مایعی كه می‌خواهید آزمایش كنید فرو ببرید و به سرعت خارج كنید. PH مایع با مقایسه رنگ كاغذ با جدول رنگی یا مقیاس در اختیارتان مشخص می‌شود.

PHمتر وسیله‌ای الكترونیكی است كه بخش حبابی شكل آن حساس به غلظت یون هیدروژن موجود در محلول مورد آزمایش است. سیگنالی كه بوسیله‌ی حباب ایجاد می‌شود تقویت شده و به نمایشگر فرستاده می‌شود. قبل از استفاده از PHمتر باید آن را ست (استاندارد) كرد. برای این كار الكترود آن را در محلول با  PH معلوم قرار می‌دهیم. اگر PH دقیق رانشان ندهد دستگاه را  به كمك دكمه‌های روی نمایشگر تنظیم می‌كنیم.

در آزمایشی كه شرح دادیم PH محلول اشباع جوش شیرین، سركه و محلول حاصل از تركیب این دو را  به كمك كاغذ لیتموس اندازه بگیرید. اگر PHمتر در اختیار دارید آزمایش را با آن تكرار كنید.