مصریان برشهای نازک ساقة گلدهندة پاپیروس را به روش دستی در زاویة 9۰ درجه قرار میدادند و برای ساختن صفحة نوشت افزاری، آنها را روی هم می فشردند. چینی های باستان کاغذ را به روشی متفاوت می ساختند. آنها الیاف گیاهی مانند گیاه شاهدانه را می خیساندند و آ نقدر ضربه میزدند تا خمیر یشکل شود. سپس این خمیر را در یک آبکش می فشردند تا همة آب آن برود و به شکل یک صفحه خشک شود.
از همان آغاز، یعنی از حدود ۵۵۰۰ سال قبل تاکنون، تولید کاغذ یک صنعت جهانی، با اهمیت بنیادی بوده است. فرایند کاغذسازی، فرایند نسبتا ساده ای است. مادة گیاهی با ماشین خُرد میشود تا خمیری به دست آید که محتوای آن فیبرهاست. اکنون میدانیم که فیبرها از بافت آوندی به دست می آیند. فیبرها وقتی از خمیر جدا می شوند، به طور خودبه خودی یک صفحه را تشکیل می دهند.
اگر منبع فیبرها چوب باشد، باید با مواد شیمایی لیگنین را از خمیر کاغذ حذف کرد. اگر فقط مقدار کمی از لیگنین حذف شود، کاغذ قهو ه ای خواهد بود؛ مانند کاغذ پاکتهای خرید، ولی اگر مقدار بیشتری لیگنین حذف شود، کاغذ سفید است، اما خیلی بادوام نیست و بعد از چند دهه، مثلا در کتابخانه ها، متلاشی میشود. کاغذ هنگامی دوام بیشتری دارد که از پنبه یا کتان ساخته شده باشد، زیرا فیبرهای این گیاهان به طورطبیعی،لیگنینن دارند.
مهمترین گیاهانی که برای تهیة کاغذ استفاده میشوند، عبارت اند از:
درختان اوکالیپتوس: کشور برزیل در سا لهای اخیر وسعت عظیمی از ناحیه آمازون را برای رویاندن دانه رستهای اوکالیپتوس تا گسازی شده اختصاص داده است؛ خصوصا انواعی را که میتوان آنها را بعد از حدود هفت سال برداشت کرد.
درختانِ سختْ چو ب مناطق معتدل:مانند غان، راش، شاه بلوط، صنوبر و خصوصا سپیدار.
درختان نرمْ چوب:در امریکا انواعی از درختان کاج، برای داشتن تراکم بالاتر چوب و قابلیت برداشت پنج سال زودتر از معمول، تولید شده اند.
افریقای جنوبی، شیلی، نیوزیلند و استرالیا نیز هزاران هکتار زمین را برای رویاندن کاج به منظور تهیة فراورده خمیر کاغذ، اختصاص داده اند.
بامبو:چند کشور آسیایی، خصوصاً هند، مقدار عظیمی خمیر بامبو برای ساختن کاغذ تولید می کنند. از آ نجایی که بامبو بدون تخریب ریشه هایش برداشت میشود و چرخة رویش آن مناسب است، انتظار میرود این گیاه، که درواقع یک گیاه علفی است، با وجود فرایندگران قیمتِ حذف ناخالصیها، منبع مهمی برای خمیر کاغذ در آینده باشد.
کاغذهای پارچه ای ساخته شده از پنبه و کتان در صنایع پوشاک و نساجی از خرده های کتان و پنبه برای تولید کاغذ پارچه ای استفاده می کنند. انعطاف پذیری و دوام این نوع کاغذ آن را برای تولید اسناد قانونی، کاغذ اوراق بهادار و نوشت افزارهای درجه یک، مطلوب کرده است.
مدت زمانی است که معلوم شده است کاغذ عمدتاً شامل سلولز دیوارة سلولی گیاهان است؛ بنابراین منطقی است که تصور کنیم می توان کاغذ را
از پلیمرهای مصنوعی ساخت(مثلاً ابریشم مصنوعی).به علاوه پلی مرهای مصنوعی، کاغذی تولید میکنند که کیفیت عالی تری نسبت به کاغذهای
ساخته شده از منابع طبیعی دارند، اما قیمت آ نها سرسام آور است.
به هر حال جنبة دیگر، آسیبِ بوم شناخت حاصل از تولید کاغذ از درختان است.
در کاشتِ درختان، برای تولید کاغذ، سویه های یکسانی از درختان را در اکوسیستمهای طبیعی میکارند و هنگامی که درختان را کاملا قطع میکنند، زمین برهنه باقی میماند. همچنین پسماندهای خرده های کاغذ که مواد شیمیایی خورنده دارند، به نحو قابل ملاحظه ای برآلودگی رودها و نهرها می افزایند.
استفاده از کاغذ برای بسته بندی و ساختن انواع فراورده ها به طور چشمگیری در قرن گذشته افزایش یافته است. مصرف کاغذ در کشورهای
متفاوت فرق می کند، مثلا هر نفر در ایالات متحده حدود ۳18 کیلوگرم انواع فراورده های کاغذی در سال استفاده می کند در حالی که در هند هر نفر سالانه فقط ۳/ 2 کیلوگرم کاغذ مصرف می کند. سرانه مصرف کاغذ در ایران برای هر نفر 18 کیلوگرم گزارش شده است. بنابراین باید در بازیافت کاغذ ابتکار عمل به خرج دهیم. هنگامی که کاغذهای روزنامه ها، کاغذهای اداری و فتوکپی درون آب خیسانده شوند، فیبرها از آنها رها و برای ساختن کاغذ جدید قابل استفاده می شوند. تخمین زده می شود که بازیافت روزنامه های یکشنبه (روز تعطیل)در امریکا به تنهایی، مانع از قطع حدود ۰۰۰ / ۵۰۰ درخت در هر هفته یشود!