تقريبا صد سال از زمانيكه اولين لامپ احتراقي برق ساخته شد مي‌گذرد چند صد هزار سالي است كه انسان با دست‌يابي به آتش توانسته توليد نور كند اما ميليون‌ها سال است كه در جهان خلقت حيواناتي بطور طبيعي و ذاتي نور ساز هستند.

در زمانهاي قديم نور سبز و نارنجي كه حيوانات توليد مي‌كردند براي زينت موي دختران جوان نيز بكار ميرفته كه مسافرين قديمي از ديدن آن بسيار تعجب مي‌كرده‌اند. معمولا نوريكه توسط اورگانيسم اين حشرات نور افشان توليد مي‌شود آبي رنگ است. يا زرد و سبز بوده و بندرت قرمز رنگ هم ديده ميشود اين نور ها چون يك رنگ مو نو كروماتيك است اغلب يك باند محدود طيف مرئي را در بر مي‌گيرند.


نوع کرم شب تاب


توليد نور فقط در انحصار كرم ‌هاي شب‌ تاب نيست. حشرات ديگري نيز نور افشاني دارند بين آنها Collemboes و بعضي دو بال‌ها. و بازهم اينها آخرين دسته نيستند. از جمله ميتوان لارويك نوع مگس كوچك را در يك غار زلاندنو ديده مي‌شود ذكر كرد. اين مگسها بمقادير بسيار زياد در سقف دالانها تخم‌گذاري ميكنند و لاروهايشان كه تحت نام كرم‌هاي درخشان شبكه زيرزميني را با استالاكتيت‌هاي آبي- سبز روشن مي‌كنند. از بدن اين لاروها مايعي مخاطي ترشح ميشود كه رشته‌اي تشكيل ميدهد كه گاهي بالغ بر يك متر مي‌گردد. نور از شكم حشره مي؛‌تابد و با انعكاس روي اين رشته‌هاي شفاف اين منظره را ايجاد ميكند حشرات ديگر جذب اين زيبائي شده و خورده ميشوند. گاهي تكه چوب يا قطعه گوشتي در حال پوسيدگي و تجزيه شدن با نور ديده مي‌شود. در اين موارد توليد نور توسط برخي از باكتري‌ها صورت ميگيرد كه در آنها نفوذ كرده و در انهدامشان شركت دارند نقشي كه اين ميكرو ارگانيسم‌ها در بيولومينوسانس دارند بخصوص در محيط دريا كم اهميت نيست.

استفاده از نور حیوانات

يك نوع ماهي كه در اعماق اقيانوس‌ها بين 2000 تا 4000 متر زندگي مي‌كند روي سرش كاكلي نوراني دارد كه براي جانب شكار است براي صيد زير شن و ماسه مي‌رود و فقط كاكل نوراني‌اش از خاك بيرون است تا شكاري نزديك شده جهيده و آنرا مي‌بلعد.

در نمايشگاه بين‌المللي پاريس با روشن كردن اطاقي توسط ظرفي محتوي 25 ليتر كه داراي باكتري‌هاي نور افشان بود، شگفتي آفريد. اين باكتري‌هاي توليد كننده نور گاهي براي زيست طريق خاصي انتخاب مي‌كنند. در دسته‌هاي بسيار متراكم در بدن بعضي حيوانات ماهي‌ها، سفالوپودها جا گرفته در مقابل نوري كه آنها نياز دارند، اكسيژن و غذاي خويش را تامين مي‌كنند لذا هر قدر اكسيژن بيشتري بگيرند نور زيادتري خواهند داد. اكسيژن از خون به باكتري‌ها مي‌رسد و حيوانات هستند كه با تنظيم جريان خون خود نور را زياد يا در مواقع لازم قطع مي‌كنند.

تابش نور انحصاراً مربوط به حيوانات نيست. برخي از قارچها نيز ممكن است در تاريكي بدرخشند كه مورد انواع زيادي از قارچهاي مناطق حاره‌ها است. در تصوير يك نوع قارچ ملزي ديده ميشود كه فقط با نور خود قاچ عكس برداري انجام گرديده است.

ماهیان نورپخش کن

برخي از ماهيان با چراع به سراغ صيد مي‌روند.

يك مثال جالب از اين مشاركت، نوعي ماهي است كه در سواحل اندونزي زندگي ميكند بنام Photoblepharan  در برجستگي‌هايي كه زير چشمهاي آن ديده ميشود عضو درخشاني وجود دارد كه در آن‌ها مايعي محتوي باكتري است. حدود نيم ساعت مي‌تواند روشن بماند. و گاهي نوعي پلك از لبه شكمي عضو آنرا مي‌پوشاند.

در انواع ديگر مكانيسم پيچيده‌تر است انواع پرتو افكن يا فانوس‌هايي قادر به جهت‌گيري و متراكم كردن نور در سمتي بطور كاملاً دقيق مشاهده ميشود. درماهي‌هاي صياد بنام Himantolopus تاريكي‌هاي اعماق زياد يك فانوس مملو از باكتري در انتهاي رشته‌اي كه درست بالاي دهان قرار دارد ديده مي شود. وقتي شكاري نزديك مي‌شود اين رشته نوار درخشان را مستقيم بجلوي دهان ماهي مي‌تابد و قرباني با جرعه‌اي آب بلافاصله بلعيده خواهد شد. باشد تا عظمت خلقت الهي ما را به انديشه بيشتري فرو برد.