گروه علوم تجربی شهرستان بوئین زهرا

یک فرد بالغ در بدن خود ۶ـ۴ لیتر خون دارد. خون تمام افراد از سفیدپوست تا سیاه پوست ترکیبی از سه نوع سلول عمده مشاور در مایعی زردرنگ و چسبناک است. (پلاسما) ۱ـ گلبول قرمز (RBC) نوعی سلول که در حدود ۱۲۰ روز در بدن ما زنده است و ۲۰ ثانیه طول می کشد تا هر کدام آن تمام بدن را دور بزند و ۴۰% خون را تشکیل می دهد.گلبول سفید (WBC) که مسوول جنگ با عفونت ها و مواد بیگانه در خون است.

پلاکت ها (PLT) که کوچکترین سلول خونی هستند و در امر انعقاد خون نقش اساسی دارند و پلاسما نیز جزو اصلی خون است که ۹۵ % آن را آب و ۵% باقیمانده را هورمون، پروتئین و مواد غذایی تشکیل می دهد.

عامل تفاوت گروه خونی افراد «وجود یا عدم وجود ملکول های پروتئینی مشخصی به نام آنتی ژن و آنتی بادی» است.
«آنتی ژن ها» (در صورت حضور) بر سطح گلبول قرمز و «آنتی بادی ها» داخل پلاسما یا همان مایع خون هستند. پس خون من و شما از نظر کلیات آن یکسان است و آنچه باعث می شود ما امکان اهدای خون به یکدیگر را داشته یا نداشته باشیم همین پروتئین های ذکر شده است.
«گروه خونی» هر فرد به طور مستقیم به پدر و مادر و آنچه از آنان به او ارث می رسد، ارتباط دارد. یکی از روش های معمول و مهم ارزیابی تفاوت بین انواع خون ها، سیستم (ABO) است. به طور قطع شما فردی با گروه خونی O - B - A یا AB هستید و راه فراری هم ندارید.

براساس این سیستم دسته بندی خون و با توجه به آنچه در مورد آنتی ژن و آنتی بادی گروه خونی گفته شد:
۱ـ اگر شما گروه خونی (A) داشته باشید به این معناست که بر سطح گلبول های قرمزتان آنتی ژن A و در پلاسمای خونتان آنتی بادی B دارید.
۲ـ گروه خونی B با کمی توجه متوجه خواهید شد وضعیت افراد این گروه کاملاً برعکس گروه قبل است آنها در سطح گلبول هایشان آنتی ژن B و در پلاسما آنتی بادی A دارند.
۳ـ فرد گروه خونی AB بر روی گلبول قرمزش هر دو نوع آنتی ژن A و B را دارد و واضح است که در پلاسما هیچ مخالفی نداشته باشد و آنتی بادی موجود نباشد.
۴ـ و نهایتاً گروه خونی O به دلیل نداشتن هیچکدام از آنتی ژن های A و B بر سطح گلبول، آزادانه هر دو نوع آنتی بادی Aو B را در پلاسما دارد.
اما بحث گروه خونی و تفاوت های آن به همین جا ختم نمی شود و برای مثال اگر گروه خون شما (A) باشد در کنار آن از کلمه مثبت و منفی هم استفاده می کنید! (خیلی ساده یا مثبت هستید یا منفی اصلاً هم دست خودتان نیست و این یکی کاملاً ، کاملاً به پدر و مادرتان ربط دارد!)
گروه خون شما به فاکتور دیگری به نام (Rh) بستگی دارد. یک فرد (Rh+) فردی است که بر روی سطح گلبول های قرمز خود آنتی ژن این فاکتور را دارد. (پس طبیعی است که در پلاسمای او آنتی بادی Rh دیده نشود! درست مانند همان داستان گروه خونی ABO)
از طرفی افراد (Rh-) بر روی گلبول قرمز خود چنین فاکتوری را ندارند، (این افراد ۱۵% کل مردم هستند.)
حالا متوجه شده اید که شما به طور یقین ناگزیر هستید یکی از گروه های خونی زیر را داشته باشید.

تشخیص گروه خونی:
در آزمایشگاه تشخیص طبی براساس آنچه گفته شد، پس از نمونه گیری از بیمار، خون کامل او را (خونی که ضد انعقاد دارد و شامل تمام سلول های خونی و پلاسما است) به طور قطرات مجزا با معرف های مختلف (آنتی A - آنتی B و آنتی Rh) مجاور می کنند و چسبیدن یا نچسبیدن گلبول ها در مجاورت با قطرات معرف را بررسی می کنند و گروه خونی مشخص می شود.
بعد از یک تزریق خون نامتجانس، در بدن نیز همان روند تجمع گلبولی (که در شرایط آزمایشگاهی بین خون و معرف ایجاد می شود) پیش می آید. به همین خاطر باید پیش از تزریق خون سازگاری خون بین دهنده و گیرنده آن از نظر سیستم ABO و Rh به خوبی بررسی شود. چرا که در اثر عدم هماهنگی گلبول های شخص گیرنده خون به هم می چسبد و به دنبال این چسبندگی رگ های خونی بسته شده سرانجام خون به سایر نقاط بدن نمی رسد.
از طرف دیگر این سلول های بهم چسبیده که حاوی هموگلوبین (پروتئین حمل کننده اکسیژن) هستند. محتویات خود را که در خارج از سلول سمی است به داخل بدن می ریزند و حاصل آن درنهایت مرگ گیرنده خون است (پس زدن خون دریافتی)
تمام نکته مربوط به انتقال خون در یک جمله خلاصه می شود. «برای انتقال خون از شخصی به دیگری باید هیچ آنتی بادی مخالف بین دو فرد نباشد.»
افراد گروه خونی (AB) با توجه به توضیح ذکر شده به علت نداشتن هیچکدام از آنتی بادی های A و B در پلاسمای خون قادرند (در شرایط خاص) از تمام گروه های خونی، خون دریافت کنند اما تنها به هم گروه های خود خون می دهند (امیدواریم در سایر امور اینگونه خسیس نباشند) اما افراد گروه خونی (O) که دست و دلبازتر از سایر گروه ها هستند به دلیل داشتن هر دو نوع آنتی بادی A و B فقط از هم گروه های خود، خون می گیرند ولی دهنده عمومی هستند.
مشکل ناسازگاری گروه های خونی تا سال ۱۹۰۱ جان بسیاری از افراد را گرفت تا آنکه دانشمندی به نام (Karl Landsteiner) با کشف گروه های خونی این مشکل را برطرف کرد و در سال ۱۹۳۰ موفق به دریافت جایزه نوبل پزشکی شد.
سوال عمده ای که برای بسیاری از جوانان خصوصاً در مواقع ازدواج و انتخاب همسر پیش می آید تفاوت گروه خونی است (البته این بار گروه خونی پزشکی، نه گروه خونی اجتماعی! که برخلاف تصور آنها اختلاف گروه خونی دوم در این مورد خاص خطر بیشتری نسبت به گروه خونی اول دارد و تشخیص آن هم خیلی ساده است معرف آن منطق است که در حضور احساس، عمل نمی کند!)
درواقع اگر گروه خونی شما و همسر آینده تان از نظر (ABO) تفاوت داشته باشد مشکلی ایجاد نمی شود و تنها تفاوت سیستم Rh بین زن و شوهر است که می تواند بعد از زایمان اول زن برای فرزند یا فرزندان بعدی آنها ایجاد مشکل کند (آن هم فقط در شرایطی که مادر آینده (Rh-) و پدر بعد از این با (Rh+) باشد.
(که البته این مشکل هم با تزریق آمپول معروفی به نام «روگام» پس از زایمان اول به کلی حل شده است و مشکلی نمی ماند.